MIASTO-OGRÓD ŻOLIBORZ OFICERSKI
Rewitalizacja przestrzeni publicznej
Lokalizacja: Warszawa, Polska
Klient: Dzielnica Zoliborz, Warszawa
Rok: 2007
Fazy projektowe: proj. koncepcyjny, proj. budowlany, uzgodnienia (HOAI 1–3)
Architekci: Czuba Latoszek sp. z o.o., Warszawa
Kooperacja: Dr. Brenner & Münnich Ingenieurgesellschaft mbH (budowa dróg), mgr. inz. arch. Maria Soltys (ochrona przyrody)
Koncepcja rewitalizacji przestrzeni publicznych miasta-ogrodu Żoliborza Oficerskiego w Warszawie opiera się na kontynuacji historycznych zasad urbanistycznych. Celem jest wzmocnienie struktur przestrzennych, funkcjonalne zróżnicowanie ulic, placów i terenów zielonych, a także zapewnienie wysokiej jakości aranżacji poprzez wykorzystanie roślinności, materiałów i wyposażenia, z uwzględnieniem aspektów społecznych i estetycznych.
I. SCALENIE UKŁADU PRZESTRZENNEGO — ZASADA KONTYNUACJI I UCZYTELNIENIA ZAŁOŻEŃ URBANISTYCZNYCH
Założenia koncepcji rewaloryzacji opierają się na historycznym rozwoju osiedla o wybitnej klasy układzie urbanistycznym pierwotnej koncepcji (plan arch. Tołłoczko). Są to:
Kontynuacja kontekstu „Starego” Żoliborza, gdzie miejsca styku do Żoliborza Urzędniczego i Żoliborza Dziennikarskiego w formie przejść zostaną uformowane za pomocą wzmocnienia elementów małe placyki, duże place miejskich, przewężeń i urbanistycznych „otworzeń“ na brzegu osiedla przez cofniętą linię zabudowy.
Podkreślenie wejść w przestrzeń uliczną i na skrzyżowania przez wycofania budynków z linii zabudowy i celowe zaakcentowane przez elementy strukturujące przestrzeń publiczną.
Kształtowanie zarysu wnętrz ulicznych poprzez przełożenie wycofania budynku z linii zabudowy na wygląd wnętrza ulicznego podkreślając te jakości urbanistycznego układu przez uwidacznianie (rekompozycja) jego elementów i opierając się na klarownym ukazaniu różnorodności w formuowaniu przestrzeni w obszarze.
Elementami strukturującymi przestrzeń publiczną wg powyższych zasad są drzewa, krzewy, trawniki, jak również odcinki parkujących samochodów.
Wycofania w fasadzie obiektu są najmniejszą jednostką układu urbanistycznego i, podobnie jak wycofania całych obiektów z linii zabudowy, zostaną podkreślone w przestrzeni publicznej.
Istniejące osie i dominanty zostaną odtworzone (rekompozycja) przez wycinki pojedynczych drzew oraz przez ujednolicenie wyglądu chodników pieszych jako linearnego elementu osi oraz jednostronne pasy parkowania.
II. OKREŚLENIE SZCZEGÓŁOWEGO PROGRAMU WNĘTRZ URBANISTYCZNYCH
Rozróżnione zostały, w zależności od wypełnianej funkcji, trzy podstawowe jednostki przestrzeni publicznych, w obrębie których rozróżnić należy poszczególne formy. Są to:
ULICE
ulice lokalno-handlowe z ruchem związanym z przyjeżdżającymi gośćmi o funkcji reprezentacyjnej osiedla, zakupowa, miejsce spotkań
ulice osiedlowe — miejsce zamieszkania i identyfikacji z nim mieszkańców, spacery, ew. zabawa, połączenie komunikacyjne wewnątrz osiedla
ulice wewnętrzne — ciągi pieszo-jezdne — miejsce zamieszkania i identyfikacji z nim dla mieszkańców, możliwość wielofunkcyjnego wykorzystania głównie przez mieszkańców bezpośredniego sąsiedztwa (zabawa-sport, spotkanie, użytkowanie rekreacyjne i inne np. reperacja, mycie samochodu).
PLACE
plac wjazdowy do obszaru — funkcja połączenia komunikacyjnego w terenie i funkcja orientacji, funkcja reprezentacyjna,
rozszerzenia ulic o charakterze placyków — funkcja orientacji i identyfikacji, umożliwienie spotkań społecznych oraz wspólnoty osiedla, miejsce zabawy i spotkania młodzieży
place osiedlowe — bogata oferta usług — gastronomia w ogródkach, funkcja rekreacyjna
place sportowo-rekreacyjne – program dla użytkowników w wieku 10–18 lat, multifunkcjonalne użytkowanie w postaci zadaszonego miejsca pobytu, sport, rekreacja, z możliwością organizacji koncertów, pikników, spotkań lokalnej społeczności
place o charakterze dekoracyjnym — półpubliczny, dekoracyjny skwer wykorzystywany przez mieszkańców.
OGRODY MIEJSKIE
ogrody miejskiej — miejsca multifunkcjonalnego wykorzystania (teren zabaw małych dzieci, rekreacji, spotkań społecznych, tereny o znaczeniu ekologicznym w mieście oraz miejsca „dekorujące“ przestrzeń publiczną oraz dodatkowo uzupełniające prywatne tereny otwarte
ogród przy bibliotece miejsce multifunkcjonalnego wykorzystania (teren zabaw małych dzieci, rekreacji, spotkań społecznych, tereny o znaczeniu ekologicznym w mieście oraz miejsca „dekorujące“ przestrzeń publiczną oraz dodatkowo kompensujące brak prywatnych terenów otwartych.
III. UPORZĄDKOWANIE PRZESTRZENNE WNĘTRZ ULICZNYCH
Zasady:
uporządkowanie własności terenów uwzględniając wymogi urbanistycznego układu oraz wynikające z zasad sztuki ogrodowej
wyeliminowanie barier dla użytkowników niepełnosprawnych
wprowadzenie planowej gospodarki drzewostanem na podstawie inwentaryzacji i waloryzacji drzewostanu
określenie wymogów dotyczących gospodarki drzewostanem na działkach prywatnych
uporządkowanie i przywrócenie wg historycznych zasad kształtowania nasadzeń zieleni niskiej
uzgodnienie dot. małej architektury, materiałów posadzek i wyposażenia (m.in. oświetlenie, ławki, latarnie, kosze na śmieci, pachołki, skrzynki gazowe, kratki ściekowe).
IV. SZATA ROŚLINNA
KONCEPCJA DRZEWOSTANU
Zasady:
Rozróżniono trzy podstawowe obszary, w których traktowanie przestrzeni publicznej jest rożnorodne i podkreślone przez formy nasadzeń. Podział opiera się na kryterium stopnia zachowania układu urbanistycznego (autentyczności tegoż) w stosunku do planu arch. Tołłoczko. Są to:
OBSZAR HISTORYCZNY O W WIĘKSZOŚCI NIEZMIENIOWEJ FORMIE
Zachowane w swojej pierwotnej formie wnętrza przestrzenne nie zostaną poddane zmianom.
Typ A: „HALL” (ul. Czarnieckiego, ul. Krasińskiego część płd, Skwer zaplecze Fortu Sokolnickiego)
Zadania: przestrzenne wzmocnienie układu przez uzupełniające, pojedyncze nasadzenia drzew.
Typ B: „KORYTARZ – SALONY” (ul. Śmiała do biblioteki, z Placem Słoneczny)
Zadania: przestrzenne wzmocnienia lub odsłonięcia układu przez nasadzenia lub pojedyncze usunięcia drzew.
Typ C: „GABINETY” (ul. Kaniowska część północna, ul. Forteczna – część wschodnia, ul. Hauke-Bosaka część wschodnia, ul. Mierosławskiego część zach.)
Zadania: przestrzenne wzmocnienia lub odsłonięcia układu przez nasadzenia lub pojedyncze usunięcia drzew.
CZĘŚCIOWO PRZEKSZTAŁCONE OBSZARY
Częściowo zmienione, w stosunku do swojej pierwotnej, formy wnętrza zostaną oddzielone od wnętrz historycznych przy jednoczesnym poprawieniu ich estetyki rzędami drzew. Istotny jest tu położony nacisk na rozpoznawalny i zmodyfikowany obraz wnętrza przestrzennego.
Typ E: „POKÓJ” (ul. Kaniowska część wschodnia, ul. Mierosławskiego część wsch.)
Zadania: nasadzenia rzędów małych drzew nawiązując do dawnej granicy osiedla od strony przedpola Cytadeli
Typ C: „GABINETY” (zachodnia część ul. Fortecznej)
Zadania: nasadzenia rzędów małych drzew nawiązując do dawniej niezabudowanych ogrodów części północnej ulicy
Typ C: „GABINETY” (ul. Hauke-Bossaka część zachodnia)
Zadania: nasadzenia rzędów małych drzew analogicznie do strony południowej ulicy
Typ C: „GABINETY” (część środkowa i wschodnia ul. Mierosławskiego)
Zadania: nasadzenia rzędów małych drzew do dawniej niezabudowanych ogrodów części północnej ulicy.
W DUŻEJ MIERZE PRZEKSZTAŁCONE LUB CAŁKOWICIE NOWE OBSZARY
W tym obszarze zostaną wykorzystane nowoczesne formy nasadzeń roślinnych.
Typ A: „SALON“ (ulica Śmiała ze skwerem osiedlowym przy bibliotece do skweru przy ul Gen. Zajączka)
Zadania: wykreowanie utwardzonego placu z występującymi drzewami w obrębie placu.
Typ E: „ZAPIECEK” (ul. Munka, ul. Jakiela, ul. Szaniawskiego, ul. Ejsmonda)
Zadania: W tym obszarze zostaną wykorzystane nowoczesne formy nasadzeń w postacinieregularnych nasadzeń pojedynczych roślin oraz pól roślinnych.
B. KONCEPCJA ZIELENI NISKIEJ
Zieleń niska zostaje przywrócona wzdłuż ulic w obszarze historycznych, tam, gdzie występowały.
Ogranicza się pokrycia pasów zieleni do nawierzchni trawiastych, roślin płożących lub krzewów niskich i średnich. Nasadzenia niskiej zieleni podkreślają rytm uliczny (żywopłoty, trawniki, roślinność zadarniająca). Pasy zieleni zostaną chronione za pomocą niskiego obramowania.
V. NAWIERZCHNIE
Zasady:
u podłoża koncepcji doboru materiałów na posadzki stoi zasada ekonomicznych powierzchniowo chodników oraz ich obramowaniem o wyższym stopniu zainwestowania
na pas uliczny oraz chodniki piesze proponuje się nawierzchnie w kolorze jasne szarym dopasowaną do kolorystyki fasad oraz układu urbanistycznego określonego przez arch. K. Tołłoczkę jako „urozmaiconego i swobodnego”
jezdnia wykonana jest z gruboziarnistego asfaltu z powierzchnią z grysu w kolorze jasne szarym, natomiast chodniki wyłożone są płytą z betonu piaskowanego 35x35cm w tonacji jasne szarym i obramowaniem z kostki kamiennej z czerwonego granitu średniej wielkości
krawężniki chodników, pasów zieleni są wykonane z betonu w kolorze szarym (kolor płyty)
wjazdy wykonane są istniejącej kostki naturalnej z czerwonego granitu i bazaltu o wymiarach 10–16 x 16–27 mm, obramowania wjazdów wykonane są z tego samego materiału
przejścia wykonane są z płyt chodnikowych betonowych w kolorze szarym o rozmiarach 35x35cm obramowanych z kostką kamienną z czerwonego granitu średniej wielkości
jezdnie obramowane są krawężnikiem kamiennym z czerwonego granitu o wielkości 100x20 cm (materiał jak występującym już w terenie)
rynienka ściekowa będzie wykonana z teraźniejszych, istniejących krawężników jezdni (czerwony granit).
VI. WYPOSAŻENIE
Podstawą pierwotnego założenia koncepcyjnego osiedla jest brak elementów wyposażenia w przestrzeni publicznej. Z tego powodu wydaje się uzasadnione wykorzystanie współczesnych elementów wyposażenia. Będą one dopasowane do stylu występującej architektury, istniejących lamp pastorałek oraz typu miasta – ogrodu jako elementy metalowe w kolorze czarnym łączone z drewnem.
ŁAWY I ŁAWKI
Ten element wyposażenia występuje wyłącznie na placach i skwerach. Małe placyki np. przy skrzyżowaniach, otrzymują siedziska w formie grupy kilku foteli. Stojaki na rowery występują przy placach i skwerach, jednostkach usługowych prywatnych i publicznych oraz domach w przedogródkach publicznych.
OŚWIETLENIE
w części północnej — lampy pastorałki jako typ lamp ulicznych
zamieszkane wnętrza uliczne dawnych dróg gospodarczych — latarnie uliczne typu Ebro firmy Hess
w miejscach wyjątkowych ‑dodatkowe zastosowanie reflektorów ziemnych.
Ze względu na dobre doświadczenia z innych europejskich miast proponuje się zrezygnować z rozstawienia POJEMNIKÓW NA ODPADKI ze względu na koszty ich utrzymania i nieestetyczny wygląd oraz zapach w przypadku ich przepełnienia.